Scottish Premiership là giải đấu cao nhất trong hệ thống bóng đá chuyên nghiệp Scotland, đại diện cho một trong những nền bóng đá lâu đời và giàu bản sắc nhất thế giới. Dù thường bị đặt dưới cái bóng quá lớn của Ngoại hạng Anh, giải vô địch quốc gia Scotland vẫn sở hữu lịch sử kéo dài hơn 130 năm, gắn liền với những cuộc đối đầu kinh điển, các nhân vật huyền thoại và một bản sắc bóng đá không thể trộn lẫn.Lịch sử giải Scottish Premiership không chỉ là câu chuyện của danh hiệu và kỷ lục, mà còn là bức tranh phản chiếu xã hội Scotland qua từng giai đoạn lịch sử, từ thời kỳ công nghiệp hóa, hậu chiến, khủng hoảng tài chính cho đến kỷ nguyên bóng đá hiện đại.
| Mốc thời gian | Sự kiện | Nội dung chính | Giai đoạn |
| 1890 | Thành lập SFL | Scottish Football League ra đời, đặt nền móng cho giải VĐQG. | Tiền thân |
| 1890–1891 | Mùa giải đầu tiên | Dumbarton và Rangers đồng vô địch do bằng điểm. | Tiền thân |
| 1966–1974 | Celtic lập kỷ lục | 9 chức vô địch liên tiếp dưới thời Jock Stein. | Tiền thân |
| 1975 | Premier Division | Tái cấu trúc giải đấu còn 10 đội. | Premier Division |
| 1998 | Ra đời SPL | Các CLB ly khai vì mục tiêu kinh tế. | SPL |
| 2012 | Khủng hoảng Rangers | Rangers phá sản, xuống hạng tư. | SPL |
| 2013 | Thành lập SPFL | Hợp nhất SPL và SFL, đổi tên Premiership. | Hiện đại |
| 2022 | Áp dụng VAR | Công nghệ hỗ trợ trọng tài được triển khai. | Hiện đại |
Khởi nguồn của giải vô địch quốc gia Scotland (1890–1975)
Sự ra đời của Scottish Football League
Năm 1890 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Scottish Football League (SFL) chính thức được thành lập, đưa bóng đá Scotland từ các trận đấu giao hữu rời rạc sang một hệ thống thi đấu có tổ chức. Mùa giải đầu tiên đã tạo nên tiền lệ hiếm hoi khi Rangers và Dumbarton cùng chia sẻ chức vô địch.
Trong nửa đầu thế kỷ XX, bóng đá Scotland phát triển mạnh mẽ cùng quá trình đô thị hóa. Celtic và Rangers dần nổi lên như hai thế lực vượt trội, không chỉ về chuyên môn mà còn về lượng người hâm mộ và tầm ảnh hưởng xã hội.
Kỷ nguyên Jock Stein và đỉnh cao châu Âu
Giai đoạn 1960–1970 được xem là thời kỳ vàng son nhất của bóng đá Scotland. Dưới sự dẫn dắt của HLV Jock Stein, Celtic không chỉ thống trị giải quốc nội mà còn làm nên kỳ tích khi vô địch European Cup năm 1967 với đội hình toàn cầu thủ sinh ra trong bán kính 30 dặm quanh Glasgow.
Chuỗi 9 chức vô địch quốc gia liên tiếp từ 1966 đến 1974 vẫn là một trong những kỷ lục vĩ đại nhất lịch sử bóng đá châu Âu.
Scottish Premier Division và thách thức từ “New Firm” (1975–1998)
Năm 1975, để nâng cao chất lượng chuyên môn và giá trị thương mại, bóng đá Scotland tiến hành tái cấu trúc mạnh mẽ. Giải đấu cao nhất được đổi tên thành Scottish Premier Division với chỉ 10 đội, áp dụng thể thức vòng tròn 4 lượt.
Nguồn tin từ SC88 chia sẻ: Thập niên 1980 chứng kiến sự trỗi dậy của nhóm được gọi là “New Firm”, bao gồm Aberdeen và Dundee United. Dưới bàn tay của Sir Alex Ferguson, Aberdeen không chỉ vô địch quốc nội mà còn chinh phục các danh hiệu châu Âu, trở thành đội bóng cuối cùng ngoài Old Firm đăng quang giải VĐQG (1984–1985).
Kỷ nguyên SPL và cuộc khủng hoảng tài chính (1998–2013)
Ly khai vì kinh tế
Năm 1998, các CLB hàng đầu Scotland quyết định tách khỏi SFL để thành lập Scottish Premier League (SPL), với mục tiêu giữ lại toàn bộ doanh thu truyền hình. Đây là bước đi mang tính tất yếu trong bối cảnh bóng đá châu Âu ngày càng thương mại hóa.
Thể thức “The Split” ra đời từ mùa 2000–2001 đã trở thành nét đặc trưng của giải đấu, tạo ra nhiều tranh cãi nhưng cũng gia tăng tính cạnh tranh.
Sự sụp đổ của Rangers năm 2012
Cuộc chạy đua tài chính không kiểm soát đã dẫn Rangers đến khủng hoảng nghiêm trọng. Năm 2012, CLB giàu thành tích nhất Scotland buộc phải tuyên bố phá sản và bắt đầu lại từ hạng đấu thấp nhất.
Sự kiện này không chỉ làm thay đổi cục diện giải đấu mà còn buộc bóng đá Scotland phải tái cấu trúc toàn diện.
Scottish Premiership hiện đại (2013–nay)
Năm 2013, SPL và SFL hợp nhất thành Scottish Professional Football League (SPFL). Giải đấu cao nhất chính thức mang tên Scottish Premiership với 12 đội tham dự.
Giai đoạn 2012–2020 chứng kiến sự thống trị gần như tuyệt đối của Celtic với 9 chức vô địch liên tiếp. Tuy nhiên, Rangers đã trở lại mạnh mẽ và giành chức vô địch bất bại mùa 2020–2021, mở ra một kỷ nguyên cạnh tranh cân bằng hơn.
Thể thức thi đấu đặc thù
Tin tức Thể Thao sc88 cho biết: Scottish Premiership gồm hai giai đoạn: 33 vòng đấu đầu theo thể thức vòng tròn, sau đó chia bảng thành nhóm vô địch và nhóm trụ hạng. Mô hình này giúp duy trì sự kịch tính đến vòng đấu cuối cùng, dù vẫn tồn tại những tranh luận về tính công bằng.
Những biểu tượng bất tử
Giải đấu đã sản sinh ra nhiều huyền thoại như Henrik Larsson, Ally McCoist, Scott Brown hay Kris Boyd – những cái tên gắn liền với bản sắc và lịch sử bóng đá Scotland.
Thách thức và tương lai
Khoảng cách tài chính giữa Old Firm và phần còn lại vẫn là bài toán nan giải. Tuy nhiên, việc áp dụng VAR, đầu tư đào tạo trẻ và cải thiện hệ số UEFA đang giúp Scottish Premiership duy trì vị thế trong nhóm các giải VĐQG hàng đầu châu Âu.
Lịch sử giải Scottish Premiership hơn 130 năm tồn tại, Scottish Premiership không chỉ là một giải đấu bóng đá, mà còn là di sản văn hóa sống động của Scotland – nơi lịch sử, niềm tự hào và sự kình địch hòa quyện thành một bản sắc độc nhất vô nhị.
